Trong bối cảnh ngành tôm Việt Nam đối mặt với rủi ro từ chính sách thuế mới của Mỹ, nhu cầu đa dạng hóa thị trường xuất khẩu trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Australia nổi lên như một thị trường ổn định, tiềm năng và phù hợp với định hướng nâng cao giá trị gia tăng – có thể trở thành “bàn đỡ” chiến lược giúp duy trì đà tăng trưởng cho ngành tôm Việt.
Tăng trưởng tích cực, ổn định qua các năm
Hiện nay, Australia là thị trường đơn lẻ lớn thứ 5 của tôm Việt Nam, chiếm khoảng 7% tổng giá trị xuất khẩu. Trong 4 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu tôm sang thị trường này đạt gần 77 triệu USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm ngoái. Giai đoạn 2019–2024, kim ngạch xuất khẩu tôm sang Australia tăng từ 127 triệu USD lên hơn 240 triệu USD, thể hiện đà tăng trưởng bền vững.
Đặc biệt, tôm chân trắng chiếm tới 95% tổng lượng xuất khẩu, trong đó sản phẩm chế biến sâu chiếm 40% tổng kim ngạch. Các mặt hàng như tôm xiên que, tôm hấp, há cảo tôm, tôm bóc vỏ đông lạnh… được người tiêu dùng Australia ưa chuộng nhờ tính tiện lợi và chất lượng cao.
Lợi thế từ các FTA và quan hệ đối tác song phương
Việt Nam và Australia cùng tham gia các hiệp định thương mại tự do lớn như CPTPP, RCEP, AANZFTA – mang lại ưu đãi thuế quan, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi trong kiểm dịch, thủ tục hải quan và minh bạch thương mại.
Thêm vào đó, việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện (3/2024) mở ra dư địa hợp tác rộng hơn trong nông nghiệp – thủy sản, từ cấp chính phủ đến doanh nghiệp.
Mặc dù dân số chỉ khoảng 25,7 triệu người, nhưng Australia là thị trường tiêu dùng chất lượng cao, có xu hướng ưa chuộng thực phẩm tiện lợi, giàu dinh dưỡng, truy xuất rõ ràng. Đặc biệt:
- Giới trẻ và nhóm thu nhập cao tại các thành phố lớn như Sydney, Melbourne có xu hướng sử dụng sản phẩm ready-to-cook, ready-to-eat.
- Cộng đồng người Việt đông đảo (300.000 người) góp phần tạo nhu cầu nội tại và thúc đẩy tiêu dùng tôm Việt tại đây.
- Tăng trưởng tiêu thụ thủy sản chế biến đạt 6–8%/năm, bất chấp dân số không thay đổi nhiều.
- Xu hướng ăn chay linh hoạt và ăn uống lành mạnh thúc đẩy tiêu dùng protein từ hải sản.
Đây là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh nhóm sản phẩm chế biến sâu, đóng gói tiện lợi, hướng tới thị trường cao cấp.
Năng lực cạnh tranh của tôm Việt
Tôm Việt Nam tại Australia đang cạnh tranh trực tiếp với Thái Lan, Indonesia và Ấn Độ – chủ yếu ở phân khúc giá rẻ, tôm thô. Tuy nhiên, lợi thế của Việt Nam là chất lượng ổn định, mẫu mã đa dạng và năng lực chế biến sâu vượt trội.
Các doanh nghiệp như Minh Phú, Sao Ta, Stapimex… đã đầu tư mạnh vào công nghệ, truy xuất nguồn gốc số hóa và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế như ASC, BAP, góp phần giữ vững thị phần xuất khẩu.
Dù tiềm năng lớn, nhưng doanh nghiệp Việt vẫn phải đối mặt với những rào cản như:
- Quy định kiểm dịch nghiêm ngặt: Sản phẩm phải không chứa kháng sinh, vi sinh và virus.
- Chi phí logistics cao, thời gian vận chuyển dài (14–18 ngày). Một số DN đã linh hoạt triển khai chuỗi cung ứng lạnh qua Singapore hoặc Darwin để rút ngắn thời gian giao hàng.
Hướng đi chiến lược cho ngành tôm Việt tại Australia
Để tận dụng tối đa tiềm năng thị trường này, cộng đồng doanh nghiệp và hiệp hội cần:
- Đẩy mạnh xúc tiến thương mại chuyên ngành tại các bang lớn như New South Wales, Victoria.
- Đầu tư logistics lạnh và vận chuyển container theo chuỗi để tối ưu chi phí.
- Kiến nghị phía Australia đơn giản hóa thủ tục kỹ thuật, hành chính, tạo điều kiện cho tôm nguyên con và sản phẩm sơ chế Việt Nam vào thị trường.
- Phát triển thương hiệu riêng cho các chuỗi siêu thị như Woolworths, Coles.
- Tập trung vào sản phẩm chế biến sâu – cao cấp – sẵn sàng tiêu dùng, kết hợp truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ số.
Trong trường hợp Mỹ tiếp tục áp dụng các chính sách thuế gây bất lợi, Australia có thể trở thành “bàn đỡ thương mại” hiệu quả. Với hệ thống pháp lý minh bạch, ít biến động chính trị và nhu cầu tiêu thụ ổn định, thị trường này sẽ giúp doanh nghiệp Việt giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống và giữ vững nhịp xuất khẩu.
Với thông điệp “Chủ động thích ứng – Đổi mới sáng tạo – Phát triển bền vững” tại Đại hội VASEP lần thứ 7 (2025–2030) sắp diễn ra, kỳ vọng xuất khẩu tôm Việt sang Australia sẽ tiếp tục tăng trưởng, đóng góp vào mục tiêu 14–16 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu thủy sản vào năm 2030.
Nguồn VASEP
