Để đưa nông sản, thực phẩm vào thị trường EU, doanh nghiệp Việt phải vượt qua ba thách thức lớn chưa từng có: CSRD, EU Taxonomy và chiến lược Farm to Fork. Đây là những yêu cầu rất nghiêm ngặt về minh bạch thông tin, chuyển đổi xanh và giảm phát thải – nhưng đồng thời mở ra cơ hội để định vị lại chuỗi cung ứng và tăng giá trị xuất khẩu.
Theo ông Phạm Hoài Trung – chuyên gia về ESG và phân tích vòng đời sản phẩm (LCA), ba chính sách trên hoạt động như “ba gọng kìm”, siết chặt các tiêu chuẩn đối với doanh nghiệp nông sản – thực phẩm xuất khẩu.
Yêu Cầu Mới Vượt Xa Tiêu Chuẩn Xuất Khẩu Truyền Thống
Ông Trung phân tích: CSRD là chỉ thị mới của EU về báo cáo phát triển bền vững. Từ năm 2024 đến 2028, mọi doanh nghiệp đạt doanh thu trên 150 triệu euro tại EU hoặc có công ty con lớn tại đây phải công bố báo cáo ESG theo chuẩn ESRS.
Quan trọng hơn, CSRD yêu cầu đánh giá toàn diện chuỗi giá trị, bao gồm các nhà cung cấp từ quốc gia thứ ba như Việt Nam. Doanh nghiệp phải báo cáo mức độ phù hợp hoạt động với EU Taxonomy – tức mức độ xanh hóa theo tiêu chuẩn châu Âu.
Tương tự, EU Taxonomy là hệ thống phân loại các hoạt động kinh tế được công nhận là xanh. Để được công nhận, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời 4 điều kiện:
- Góp phần đáng kể vào ít nhất một trong sáu mục tiêu môi trường của EU
- Không gây tổn hại nghiêm trọng đến các mục tiêu khác
- Tuân thủ các tiêu chuẩn xã hội tối thiểu (ILO, OECD, LHQ)
- Đáp ứng đầy đủ bộ tiêu chí kỹ thuật do Ủy ban châu Âu ban hành theo ngành
Chỉ khi một sản phẩm đạt 100% các tiêu chí trên trong toàn chuỗi sản xuất – chế biến – phân phối, mới được gọi là “xanh hoàn toàn”. Đây là điều kiện tiên quyết để được tiếp cận vốn xanh, tín dụng ESG và duy trì vị trí trong chuỗi cung ứng EU.
Tuy nhiên, theo ông Trung, chính sự kết hợp của CSRD và EU Taxonomy đã tạo nên áp lực kép rất lớn cho doanh nghiệp Việt. Dù không có hiện diện tại EU, các công ty Việt vẫn bị tác động bắt buộc từ phía đối tác nhập khẩu, vốn phải thu thập dữ liệu từ toàn chuỗi cung ứng.
Để hoàn tất báo cáo CSRD, doanh nghiệp EU cần thông tin từ nhà cung cấp Việt về vòng đời sản phẩm (LCA), dấu chân carbon (CFP), lượng nước sử dụng (WFP), nguồn gốc nguyên liệu, điều kiện lao động… Nếu không cung cấp dữ liệu đáng tin cậy và được xác minh bởi bên thứ ba, doanh nghiệp Việt có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng.
- Những quy định mới của EU đang tạo ra áp lực lớn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, thực phẩm của Việt Nam
Áp Lực Gia Tăng Từ Chiến Lược Farm To Fork
Chiến lược Farm to Fork là trụ cột trong Thỏa thuận Xanh châu Âu, đặt mục tiêu chuyển đổi toàn bộ hệ thống thực phẩm EU theo hướng công bằng, bền vững và thân thiện với môi trường.
Cụ thể đến năm 2030, EU đặt ra mục tiêu:
- Giảm 50% thuốc trừ sâu và kháng sinh
- Giảm 20% phân bón hóa học
- Tăng tỷ lệ canh tác hữu cơ lên 25%
- Giảm 50% thực phẩm bị lãng phí
- Đảm bảo truy xuất nguồn gốc đầy đủ cho mọi sản phẩm từ trang trại đến bàn ăn
Điều đáng chú ý là: các yêu cầu này không chỉ áp dụng cho sản phẩm nội địa EU mà còn áp dụng bắt buộc với hàng nhập khẩu, bao gồm cả hàng từ Việt Nam. Đây là loạt tiêu chuẩn rất cao, vượt xa khung tiêu chuẩn xuất khẩu truyền thống mà doanh nghiệp Việt quen thuộc.
Đầu Tư Vào Chuyển Đổi Xanh Đón Đầu Xu Hướng
Ông Trung nhấn mạnh: nếu doanh nghiệp không thích ứng kịp thời, sẽ mất thị phần, mất cơ hội tài chính và bị tụt lại trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Doanh nghiệp cần:
- Chủ động đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA) cho nhóm hàng xuất khẩu chủ lực
- Lượng hóa dấu chân carbon, nước, năng lượng
- Chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc: mã vùng, nhật ký điện tử, công cụ kỹ thuật số
- Xây dựng báo cáo ESG nội bộ, dù ở mức độ đơn giản hóa
- Từng bước chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ hoặc tái sinh
Việc này đòi hỏi chi phí cao và hệ thống kỹ thuật phức tạp. Doanh nghiệp có thể hợp tác với các đơn vị tư vấn có chuyên môn sâu như Azitech, Green Go, để được hỗ trợ giải pháp LCA thông minh, tích hợp dữ liệu Á – Âu, phân tích nhanh, tối ưu chi phí và đảm bảo độ tin cậy.
Ngoài ra, doanh nghiệp cần:
- Thiết kế hệ thống báo cáo ESG đa chuẩn
- Tham gia các chương trình hỗ trợ chuyển đổi xanh của EU như SWITCH-Asia, LIFE Programme
- Kiến nghị xây dựng cơ sở dữ liệu ESG–LCA quốc gia để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ
- Tăng cường liên kết chuỗi giữa nông dân – HTX – doanh nghiệp chế biến xuất khẩu
Việc hợp tác với đối tác EU để tiếp cận quỹ tài chính chuyển đổi xanh là hướng đi khả thi và hiệu quả lâu dài.
